Protezy ruchome dziecięce: wskazania, przeciwwskazania, zalety i ograniczenia stosowania
- Protezy ruchome dziecięce – jakie są ich wady, zalety oraz wskazania do stosowania?
- Braki zębowe wrodzone oraz nabyte a zastosowanie protez dziecięcych.
- Rehabilitacja protetyczna pacjentów – jakie są cele i jak je skutecznie realizować?
TITLE: Removable dentures for children: indications, contraindications, advantages and restrictions of use
STRESZCZENIE: W poniższym artykule opisano protezy ruchome dziecięce. Omówiono ich zalety, wady, wskazania do stosowania przy brakach zębowych wrodzonych i nabytych, a także ograniczenia stosowania związane z ciągłym rozwojem układu stomatognatycznego młodych pacjentów. Przedstawiono także różnice między protezami dziecięcymi a tymi stosowanymi u pacjentów dorosłych. Wyjaśniono, jakie są cele rehabilitacji protetycznej u pacjentów w wieku młodocianym.
SŁOWA KLUCZOWE: protezy ruchome, opieka stomatologiczna dzieci, stomatologia dziecięca
SUMMARY: The article describes removable dentures for children. Their advantages, disadvantages, indications for use in congenital and acquired absence of teeth, as well as limitations of their use related to the continuous development of the stomatognathic system of young patients are discussed. The paper also presents the differences between removable dentures for children and the ones used in adult patients. The goals of prosthodontic rehabilitation in adolescent patients are explained.
KEYWORDS: removable dentures, dental care in children, paediatric dentistry
Uzupełnianie braków zębowych u pacjentów w wieku rozwojowym to leczenie skomplikowane, zazwyczaj wchodzące w skład postępowania interdyscyplinarnego (chirurgicznego, ortodontycznego, pedodontycznego, foniatrycznego, logopedycznego, psychologicznego). Jego charakter jest ściśle związany ze specyfiką młodego, ciągle rozwijającego się i wzrastającego organizmu i nie może w żaden sposób tego wzrostu ograniczać. Aby przeprowadzać takie leczenie, konieczna jest znajomość procesów wzrostu i rozwoju narządu żucia i należy projektować uzupełnienia protetyczne w sposób niezakłócający go.
Wzrost to proces polegający na wytwarzaniu przez organizm nowych komórek i powiększaniu już istniejących, natomiast rozwój jest procesem przechodzenia do stanów lub form bardziej złożonych lub pod pewnym względem doskonalszych (1).
Wzrost szczęki i żuchwy a leczenie protetyczne
Szczęka i żuchwa rozrastają się w trzech wymiarach: długości, szerokości i wysokości wobec trzech płaszczyzn przestrzennych: strzałkowej, czołowej i poprzecznej.
Szczęka rośnie w swojej tylnej części, co powoduje jej przemieszczenie doprzednie, a wydłużając się w okolicy swego guza, daje miejsce dla kolejno rozwijających się zębów trzonowych. Podczas ekspansji szwu międzyszczękowego dochodzi też do niewielkiego wzrostu w przedniej części szczęki oraz jej wzrostu w kierunku dolnym (2).
We wzroście żuchwy rozróżnia się wzrost trzonu i gałęzi. Trzon żuchwy powiększa się przez odkładanie się tkanki kostnej na wyrostkach zębodołowych i od dołu. Wzrost doprzedni trzonu żuchwy trwa do wyrżnięcia się stałych zębów przednich, następnie postępuje tylko ku tyłowi, aż do czasu wyrżnięcia się zębów trzonowych.
Sprawdź inne artykuły z kategorii PEDODONCJA.
W momencie narodzin kąt żuchwy jest rozwarty, wyrostek kłykciowy jest niewielki, co jest funkcjonalnie optymalne dla czynności ssania. Wraz z wyrzynaniem zębów gałąź żuchwy staje się bardziej pionowa, a rozmiar kąta żuchwy systematycznie zmniejsza się. Tylna krawędź gałęzi staje się coraz bardziej pionowa i kąt żuchwy ulega stopniowemu zmniejszeniu. W celu wytworzenia nowego miejsca dla wyrzynających się zębów trzonowych przednia krawędź gałęzi jest stale resorbowana. W tym samym czasie na tylnej krawędzi żuchwy zachodzi proces tworzenia się kości, który jest bardziej dynamiczny niż proces jej resorpcji. Żuchwa przebudowuje się pod wpływem bodźców funkcjonalnych, głównie okluzji, co jest kontrolowane poprzez centralny układ nerwowy. W efekcie kość rośnie do tyłu i do góry (3).
Od około 7. roku życia wzrost układu kostnego narządu żucia jest już nieznaczny, pozostaje mu 15-20% dynamicznej możliwości wzrostu, ogranicza się do przemian wzrostowych w zakresie wyrostka zębodołowego (4).
Rozważając proces rozwoju układu stomatognatycznego, należy brać pod uwagę dynamikę jego wzrostu, która jest różna w poszczególnych okresach życia. Najczęściej stosowanym podziałem etapów rozwoju układu stomatognatycznego jest klasyfikacja zaproponowana przez Carrela i Chialastriego (5), którzy wyróżniają trzy klasy (A, B, C) uzależnione od wieku pacjenta oraz sposobu postępowania w przypadku braków zębowych. Do klasy A zaliczono pacjentów od okresu niemowlęcego do 6. roku życia, do klasy B − pacjentów pomiędzy 6. a 12. rokiem życia, a do klasy C − pomiędzy 12. a 18. rokiem życia.
Rehabilitacja protetyczna, polegająca na rekonstrukcji brakujących zębów, może zostać podjęta w klasie A dopiero po ukończonym trzecim roku życia, gdyż wcześniej obserwuje się największą dynamikę wzrostu szczęki i żuchwy. Pacjent powinien zgłaszać się do okresowej kontroli raz na trzy miesiące, a w przypadku stwierdzonej przebudowy podłoża kostnego należy wymienić uzupełnienia protetyczne (4).
Przyczyny występowania braków zębowych
Przyczyny występowania braków zębowych u młodocianych pacjentów mogą być wrodzone lub nabyte. Wśród nabytych, najczęściej występujących przyczyn możemy wyróżnić hipodoncję (brak jednego lub kilku zębów), oligodoncję (brak sześciu lub więcej zębów), rozszczepy wargi i/lub podniebienia oraz dysplazję ektodermalną. Jednak przyczyny, które przeważnie powodują braki zębowe u młodych pacjentów, są nabyte, związane z próchnicą oraz urazami.
Celem leczenia w wieku rozwojowym jest przede wszystkim poprawa estetyki, funkcji żucia i mowy oraz samopoczucia pacjenta i uzyskanie akceptacji w grupie rówieśniczej. Odbudowa braków zębowych zapobiega także przemieszczeniom pozostałych zębów, powstawaniu zaburzeń okluzyjnych i parafunkcji. Powinna ona także powodować prawidłową stymulację wzrostu wyrostka zębodołowego i nie zaburzać wyrzynania zębów.
Kup prenumeratę czasopisma „TPS – Twój Przegląd Stomatologiczny” na dlaspecjalistow.pl.
Z tego względu protezy wykonywane u pacjentów młodocianych nie są takie same jak te wykonywane u pacjentów dorosłych. Różnią się one głównie brakiem płyty przedsionkowej, dzięki czemu wzrost kości nie jest blokowany. Płyta protezy powinna być cienka i lekka, tak, aby była wygodna w użytkowaniu i nie zmniejszała pojemności jamy ustnej. Stosuje się protezy bezklamrowe lub, w razie konieczności, z klamrami grotowymi lub Adamsa w etapie adaptacji do protez. Po tym czasie takie klamry należy usunąć z protezy. Protezy dziecięce mogą zawierać inne elementy dodatkowe, takie jak śruby, równie lub sprężyny, które wspomagają leczenie ortodontyczne.
Leczenie protetyczne dzieci
Ze względu na przeznaczenie protezy dziecięce możemy podzielić na profilaktyczne, lecznicze i retencyjne. Protezy profilaktyczne zapobiegają powstawaniu wad zgryzu, przemieszczeń zębowych, efektowi Godona. Lecznicze posiadają dodatkowe elementy, takie jak w aparatach ruchomych, natomiast retencyjne – podtrzymują efekt terapeutyczny (6).
Bardzo istotne przy leczeniu protetycznym pacjentów młodocianych są regularne wizyty kontrolne związane z ciągłymi zmianami występującymi w ich układzie stomatognatycznym. Protezy nie mogą utrudniać jego wzrostu, należy je dopasowywać zgodnie z jego przebiegiem, a kiedy nie jest to już możliwe, należy wykonać nowe uzupełnienie. Do 11. roku życia zaleca się ich wymianę co 8 miesięcy. Między 11. a 15. rokiem życia − co 1,5 roku, a w przedziale 15-18 lat − co 2 lata (7).
Duże znaczenie w leczeniu protetycznym w wieku rozwojowym ma współpraca ze specjalistami innych dziedzin stomatologii. Podejmując się leczenia u pacjentów z niezakończonym rozwojem układu stomatognatycznego, należy wziąć pod uwagę jego specyfikę i dążyć do jego niezakłócania, a każdy przypadek traktować indywidualnie. Z tego względu protezy dziecięce różnią się od tych stosowanych u pacjentów dorosłych m.in. brakiem płyty przedsionkowej, brakiem klamer, obecnością elementów dodatkowych. Płyta protezy powinna być cienka i lekka, tak, aby młody pacjent nie miał problemu z jej użytkowaniem. Proces adaptacji do protez u dzieci przebiega łatwiej niż u osób dorosłych ze względu na szybszą przebudowę tkanki kostnej, tkanek przyzębia i stawów skroniowo-żuchwowych.
lek. dent. Zuzanna Sokołowska, dr n. med. Anna Kastelik-Giżewska – Akademickie Centrum Stomatologii i Medycyny Specjalistycznej Sp. z o.o., Poradnia Protetyki Stomatologicznej i Dysfunkcji Narządu Żucia
Piśmiennictwo
- www.sjp.pwn.pl
- Kulewicz M.: Wzrost i rozwój twarzoczaszki. „Acta Clinica”, 2002, 2, 169.
- Wieczorek A., Majewski S., Loster J.: Human craniofacial development throughout lifetime in preventive and dental treatment. „Prosthodontics”, 2011, 61 (1), 14-18.
- Spiechowicz E.: Protetyka stomatologiczna. Podręcznik dla studentów. Wyd. Lekarskie PZWL, Warszawa 2016, 652-660.
- Karłowska I.: Zarys współczesnej ortodoncji. Podręcznik dla studentów i lekarzy dentystów. Wyd. Lekarskie PZWL, Warszawa 2016.
- Strada E., Pihut M., Wiśniewska G.: Leczenie protetyczne pacjentów w wieku rozwojowym na podstawie piśmiennictwa i doświadczeń własnych. „Mag Stomatologiczny”, 2013. 12.
- Majewski S.: Współczesna protetyka stomatologiczna. Podstawy teoretyczne i praktyka kliniczna. Wyd. Edra Urban & Partner, Wrocław 2014. 241-245.
