Torbiel samotna żuchwy – opis przypadku

• Czym jest torbiel samotna kości (SBC) i czym się charakteryzuje?
• Jak dobrze przeprowadzić diagnostykę u pacjenta na podstawie opisu przypadku.
• Przedstawiono opis 17-letniego pacjenta z bezobjawowym przejaśnieniem w trzonie żuchwy w okolicy zębów 36-37. Dowiedz się, jakie leczenie zastosowano.

TITLE: Solitary bone cyst – a case report
STRESZCZENIE: Wstęp: Torbiel samotna kości (SBC) jest rzadką, niezapalną pseudotorbielą, sporadycznie występującą w obrębie kości szczękowych i najczęściej wykrywaną przypadkowo w badaniach radiologicznych. Opis przypadku: Przedstawiono przypadek 17-letniego pacjenta z bezobjawowym przejaśnieniem w trzonie żuchwy w okolicy zębów 36-37. Badanie CBCT ujawniło jednokomorowy ubytek kostny przy zachowanej żywotności zębów. Wykonano zabieg zwiadowczy z wyłyżeczkowaniem jamy. Wnioski: SBC może imitować zmiany zapalne pochodzenia endodontycznego; właściwa diagnostyka pozwala uniknąć nieuzasadnionego leczenia i zapewnia bardzo dobre rokowanie.
SŁOWA KLUCZOWE: torbiel samotna kości, pseudotorbiel, torbiel krwotoczna, torbiel pourazowa
SUMMARY: Background: Solitary bone cyst (SBC) is a rare, non-inflammatory pseudocyst that occurs infrequently in the jaws and is most often detected incidentally on radiographic examination. Case report: A 17-year-old patient presented with an asymptomatic radiolucent lesion in the mandibular body in the region of teeth 36-37. CBCT revealed a well-defined unilocular bone defect with preserved vitality of adjacent teeth. Surgical exploration and curettage were performed. Conclusions: SBC may mimic endodontic inflammatory lesions; accurate diagnosis prevents unnecessary treatment and ensures an excellent prognosis.
KEYWORDS: solitary bone cyst, pseudocyst, hemorrhagic cyst, traumatic cyst

Torbiel samotna kości (solitary bone cyst, SBC) jest pseudotorbielą i w klasyfikacji WHO guzów zębopochodnych i nowotworów szczękowych z 2017 r. należy do zmian i torbieli kostnych zawierających komórki olbrzymie (1). Występuje głównie w kościach długich (90% przypadków), przede wszystkim w kości ramiennej (65%) i udowej (25%) (2). Rzadko lokalizuje się w obrębie kości szczękowych, gdzie stanowi ok. 1% wszystkich przypadków, i po raz pierwszy w tej lokalizacji została opisana przez Bluma i Lucasa w 1929 r. (3). Zdecydowaną większość z nich spotyka się w obrębie trzonu żuchwy w rejonie przedtrzonowców i trzonowców (75%) lub jej spojenia (4). Opisano również przypadki zlokalizowane w gałęzi żuchwy lub w wyrostku kłykciowym (5). Zmiana ta najczęściej występuje u pacjentów w drugiej i trzeciej dekadzie życia. W dostępnych badaniach nie wykazano wyraźnej predylekcji do płci, a częstość występowania u kobiet i mężczyzn jest porównywalna (6, 7). W piśmiennictwie zmiana ta opisywana jest pod różnymi nazwami, takimi jak: torbiel urazowa, torbiel prosta czy torbiel krwotoczna (1, 2). Różnorodność stosowanego nazewnictwa odzwierciedla nadal niepełne poznanie mechanizmów jej powstawania (8). Pomimo licznych doniesień etiologia tej jednostki chorobowej pozostaje nie do końca wyjaśniona. W piśmiennictwie najczęściej wymienia się trzy hipotezy: zaburzenia wzrostu i przebudowy kości, proces degeneracyjny zmian nowotworowych oraz uraz prowadzący do krwawienia śródkostnego. Największą akceptację zyskała teoria urazowo- -naczyniowa, zakładająca miejscowe niedokrwienie i aseptyczną martwicę kości, choć nie znajduje ona potwierdzenia u wszystkich pacjentów (9, 10). W literaturze opisywano również inne, rzadziej akceptowane koncepcje patogenezy SBC, obejmujące m.in. zakażenie szpiku kostnego, zaburzenia unaczynienia zmian naczyniowych lub nowotworowych, zaburzenia metaboliczne wapnia o podłożu ogólnoustrojowym, niedokrwienną martwicę tłuszczowego szpiku kostnego, przewlekłe stany zapalne o niskiej aktywności oraz wady rozwojowe związane z nieprawidłowym różnicowaniem mezenchymy (8, 11). Torbiel samotną klasyfikuje się jako pseudotorbiel ze względu na brak wyściółki nabłonkowej (12). Natomiast wnętrze SBC (torbieli prostej/urazowej kości) najczęściej stanowi pusta jama kostna albo przestrzeń wypełniona płynem surowiczym lub surowiczo-krwistym (czasem krwią), a w ścianie spotyka się skąpą tkankę łączną/ziarninę i cechy przebudowy kości (13). Przebieg SBC jest zwykle bezobjawowy, a zmiana bywa rozpoznawana przypadkowo w trakcie rutynowej diagnostyki radiologicznej (np. pantomogram/CBCT). Zęby sąsiadujące w większości przypadków pozostają żywe, bez cech zapalenia okołowierzchołkowego. W obrazie radiologicznym najczęściej obserwuje się jednokomorowe przejaśnienie o dość wyraźnych granicach, niekiedy z delikatnym rąbkiem sklerotycznym, a cechą szczególnie sugestywną jest scalloping – falisty/zatokowy zarys ubytku wnikający między korzenie. Zwykle nie stwierdza się resorpcji korzeni ani istotnego przemieszczenia zębów, a ekspansja blaszek kostnych jest rzadsza i raczej niewielka (14-16). W diagnostyce różnicowej SBC należy uwzględnić: zmiany zapalne okołowierzchołkowe, torbiel korzeniową (RC), rogowaciejącą torbiel zębopochodną (OKC), szkliwiaka jednokomorego (UAM), wewnętrzkostnego ziarniniaka olbrzymiokomórkowego (CGCG), torbiel tętniakowatą (ABC) oraz śluzaka zębopochodnego (OM) (14, 16-18).

Czytaj wszystkie artykuły z kategorii CHIRURGIA I IMPLANTOLOGIA -> TUTAJ

Opis przypadku

Pacjent, lat 17, zgłosił się do Poradni Chirurgii Stomatologicznej w celu planowego usunięcia zębów 38 i 48 z powodu wskazań ortodontycznych, sześć miesięcy po zakończeniu leczenia aparatem stałym. Pacjent dostarczył własne analogowe zdjęcie pantomograficzne wykonane przed zdjęciem aparatu ortodontycznego, na którym uwidoczniono przejaśnienie kostne w okolicy zębów 36-37. Dodatkowo przedstawiono zdjęcie pantomograficzne sprzed dwóch lat, na którym zmiana była już obecna, o nieznacznie mniejszych wymiarach, bez istotnej progresji w czasie. Ze względu na charakter obrazu radiologicznego podjęto decyzję o wykonaniu badania CBCT. W badaniu tomograficznym stwierdzono obecność jednokomorowego przejaśnienia w trzonie żuchwy po stronie lewej, o maksymalnych wymiarach: długość 20,7 mm, szerokość 11,4 mm, wysokość 17,9 mm. Korzenie zęba 37 były przemieszczone w kierunku językowym, bez cech resorpcji. W badaniu klinicznym zęby 36 i 37 były niebolesne na opukiwanie oraz wykazywały prawidłową reakcję na test żywotności z użyciem chlorku etylu. Pacjent negował przebyte urazy w tej okolicy, nie zgłaszał dolegliwości bólowych ani innych objawów subiektywnych i był nieświadomy obecności zmiany. W wywiadzie ogólnym nie stwierdzono chorób ogólnoustrojowych. Badanie wewnątrzustne nie wykazało odchyleń od normy; błona śluzowa była niezmieniona, bez cech rozdęcia wyrostka zębodołowego. Na podstawie obrazu kliniczno-radiologicznego podjęto decyzję o przeprowadzeniu zabiegu zwiadowczego. W znieczuleniu miejscowym wykonano nacięcie i odwarstwienie płata śluzówkowo-okostnowego, a następnie trepanację blaszki zbitej policzkowej. Aspiracja jamy zmiany przy użyciu strzykawki i igły pozwoliła na uzyskanie jedynie bardzo skąpej treści krwistej. Po poszerzeniu otworu trepanacyjnego wyłyżeczkowano wnętrze jamy; nie uzyskano innego materiału poza niewielką ilością krwi oraz wiórami kostnymi. Materiał utrwalono w 10-proc. formalinie i przesłano do badania histopatologicznego. Na podstawie obrazu śródoperacyjnego wysunięto kliniczne rozpoznanie torbieli samotnej kości. Jamę kostną przepłukano roztworem soli fizjologicznej, wywołano krwawienie i ranę zaopatrzono szwami. Wynik badania histopatologicznego wykazał obecność mas krwistych oraz fragmentów tkanki kostnej, bez cech wyściółki nabłonkowej. Pacjent zgłosił się na wizytę kontrolną po sześciu miesiącach od zabiegu. Nie zgłaszał żadnych dolegliwości subiektywnych ani powikłań pooperacyjnych. W kontrolnym badaniu CBCT stwierdzono niemal całkowite wygojenie jamy kostnej z cechami prawidłowej odbudowy struktury kostnej w miejscu uprzednio stwierdzanej zmiany.

Dyskusja

Torbiel samotna kości charakteryzuje się najczęściej bezobjawowym przebiegiem i w większości przypadków wykrywana jest podczas rutynowych badań radiologicznych wykonywanych z innych wskazań. Podobnie jak w prezentowanym przypadku, pacjenci zwykle nie zgłaszają dolegliwości bólowych, a zmiana może pozostawać stabilna przez dłuższy czas (16, 19). Obraz radiologiczny SBC jest względnie charakterystyczny, choć nieswoisty. Najczęściej obserwuje się jednokomorowe przejaśnienie o wyraźnych lub umiarkowanie wyraźnych granicach, często z falistym zarysem wnikającym pomiędzy korzenie zębów (scalloping), bez cech resorpcji korzeni czy znacznego przemieszczenia zębów. W niektórych przypadkach w obrazie radiologicznym opisywany jest również tzw. efekt „zębów wiszących w powietrzu”, wynikający z utraty podparcia kostnego przy zachowanej ciągłości blaszki zbitej oraz braku resorpcji korzeni. Ze względu na lokalizację w okolicy wierzchołków zębów SBC bywa mylona z torbielą korzeniową lub zmianami zapalnymi pochodzenia endodontycznego (17, 18, 20). W związku z tym kluczowe znaczenie mają dokładne badanie kliniczne oraz ocena żywotności miazgi, pozwalające uniknąć nieuzasadnionego leczenia kanałowego zębów reagujących prawidłowo na testy żywotności (16-18). Postępowaniem z wyboru w przypadku podejrzenia torbieli samotnej kości jest chirurgiczna eksploracja jamy kostnej i wyłyżeczkowanie jej ścian w celu indukcji krwawienia. Zabieg ten pełni jednocześnie funkcję diagnostyczną i terapeutyczną, a powstały krwiak sprzyja procesom regeneracyjnym prowadzącym do odbudowy tkanki kostnej (14, 16, 19). Rokowanie w przypadku torbieli samotnej kości jest bardzo dobre. W dostępnych doniesieniach radiologiczne cechy częściowej lub całkowitej odbudowy tkanki kostnej po zabiegu eksploracyjnym obserwuje się u około 85-100% pacjentów w okresie od 6 do 24 miesięcy. Nawroty zmiany opisywane są rzadko i według większości autorów dotyczą około 2-10% przypadków, przy czym częściej obserwuje się je w kościach długich niż w obrębie szczęk.

Z tego względu zalecana jest kontrola radiologiczna po 6-12 miesiącach od zabiegu, a następnie indywidualnie, do momentu potwierdzenia stabilnej regeneracji kości (14, 16, 18-20).

Sprawdź wszystkie produkty dostępne w naszym sklepie internetowym -> TUTAJ

Ekstradent

Piśmiennictwo

1. Kaczmarzyk T. Update of the WHO classification of odontogenic and maxillofacial bone tumours. J Stoma. 2017;70(5):484-506.
2. Velasco I, Cifuentes J, Lobos N, San Martín F. The unusual evolution of a simple bone cyst in the mandible: a case report. J Clin Exp Dent. 2012;4(2):e132-5.
3. Lucas C, Blum T. Do all cysts in the jaws originate from dental system? J Am Dent Assoc. 1929;(16):647-61.
4. Brunet-Llobet L, Lahor-Soler E, Mashala EI, Miranda-Rius J. Continuous Surgical Decompression for Solitary Bone Cyst of the Jaw in a Teenage Patient. Case Rep Dent. 2019;2019(1):9137507.
5. Xanthinaki AA, Choupis KI, Tosios K, Pagkalos VA, Papanikolaou SI. Traumatic bone cyst of the mandible of possible iatrogenic origin: a case report and brief review of the literature. Head Face Med. 2006 Dec;2(1):40.
6. Lima L-B, de Freitas Filho S-A, Barbosa de Paulo L-F, Servato J-P, Rosa R-R, Faria P-R i wsp. Simple bone cyst: description of 60 cases seen at a Brazilian School of Dentistry and review of international literature. Med Oral Patol Oral Cirugia Bucal. 2020;25(5):e616-25.
7. You MS, Kim DY, Ahn KM. Surgical management of idiopathic bone cavity: case series of consecutive 27 patients. J Korean Assoc Oral Maxillofac Surg. 2017;43(2):94.
8. Bhoosreddy AR, Gadgil RM, Bhoosreddy SA, Velankiwar GN. Solitary Bone Cyst: A Case Report and Review of Literature. Ournal Indian Acad Oral Med Radiol. 2010;22(1):17-29.
9. Harnet J-C, Lombardi T, Klewansky P, Rieger J, Tempe M-H, Clavert J-M. Solitary Bone Cyst of the Jaws: A Review of the Etiopathogenic Hypotheses. J Oral Maxillofac Surg. 2008 Nov;66(11):2345-8.
10. Madiraju GS, Yallamraju SR, Rajendran V, SrinivasaRao K. Solitary bone cyst of the mandible: a case report and brief review of literature. BMJ Case Rep. 2014;bcr2013200945.
11. Muthuraman V. Simple bone cyst of the mandible: a case report and literature review. Int J Adv Res. 2021;9(10):830-3.
12. Wang Y, Tang F, Li Z, Chen Q. Pseudocysts of the jaw: a retrospective study of 41 cases from a single institution. BMC Oral Health. 2023;23(1):87.
13. Choi S-Y, Boboeva O, Ham JY, An C-H, Lee S-T, Kim J-W i wsp. Analysis of the fluid contents of simple bone cyst in the mandible. Sci Rep. 2022;12(1):10083.
14. Boffano P, Agnone AM, Ruslin M. Simple bone cyst of the mandible. Oral Maxillofac Surg Cases. 2024;10(2):100357.
15. Simpson J, Indermun S. Simple bone cyst. SSRN Electron J. 2024;79(6):338-9.
16. Razmara F, Ghoncheh Z, Shabankare G. Traumatic bone cyst of mandible: a case series. J Med Case Reports. 2019;13(1):300.
17. Choi WJ, Lee P, Thomas PC, Rath TJ, Mogensen MA, Dalley RW i wsp. Imaging approach for jaw and maxillofacial bone tumors with updates from the 2022 World Health Organization classification. World J Radiol. 2024;16(8):294-316.
18. McLean AC, Vargas PA. Cystic Lesions of the Jaws: The Top 10 Differential Diagnoses to Ponder. Head Neck Pathol. 2023;17(1):85-98.
19. Deliverska E. Traumatic bone cyst of the mandible: case report. J Imab – Annu Proceeding Sci Pap. 2020;26(2):3194-7.
20. Ghadhab N, Zaghden O, Jaziri R, Kammoun R, Gharbi M, Chaabani I i wsp. Imaging specificities of simple mandibular bone cysts: A three-case report. Radiol Case Rep. 2025;20(11):5466-73.

Galeria

zobacz więcej