Wykorzystanie regulatora czynności mięśniowych MFS w leczeniu 11-letniego pacjenta rosnącego z II klasą szkieletową, podgrupa 2 – opis przypadku
Ostatecznie rozpoznano: wadę zębową i szkieletową II klasy podgrupy 2, brachycefaliczny typ wzrostu, wklęsły profil, ekstruzję górnych siekaczy centralnych z wychyleniem siekacza bocznego lewego szczęki, zgryz głęboki. Ponadto stwierdzono skrócenie wędzidełka językowego, nadmierne napięcie mięśni żwaczy i mięśnia okrężnego ust, parafunkcję zaciskania zębów i brak miejsca na stałe kły górne.
Cele i plan leczenia
Docelowo leczenie miało poprawić estetykę twarzy i uśmiechu oraz zbalansować okluzję. Nadrzędnymi celami leczenia były: odblokowanie żuchwy do wzrostu, ekstruzja zębów trzonowych i przedtrzonowych, ekspansja szczęki i zmniejszenie napięcia mięśniowego.
Diagnozę i plan leczenia oparto na rozpoznaniu czynników etiologicznych wady zgryzu u pacjenta i zmian funkcjonalnych, które doprowadziły do słabego rozwoju szczęki i nadmiernej rotacji doprzedniej żuchwy. Zmniejszenie napięcia mięśniowego przy współistniejącej prawidłowej respiracji przez nos miało doprowadzić do ekstruzji zębów przedtrzonowych i trzonowych. Wzorzec wzrostu jest zwykle zdeterminowany przez wzorzec mięśniowy. Zwiększone napięcie mięśniowe uniemożliwia prawidłową erupcję zębów w odcinku tylnym. Koncepcja hierarchii czynności jamy ustnej jest najważniejsza wtedy, kiedy reedukujemy te funkcje. Pominięcie tych zależności może prowadzić do poważnego błędu w sztuce, gdyż leczenie będzie przebiegało z pominięciem problemu przyczynowego. Poza wzorcem mięśniowym i połykania do najważniejszych należy oddychanie przez nos. Jeżeli oddychanie przez nos jest ograniczone, skutkuje ono problemami związanymi ze wzrostem, z nieprawidłową artykulacją, rozwojem szczęki i żuchwy, morfologią oraz powstawaniem wad zgryzu [19].
Opracowano trzyetapowy plan leczenia. W pierwszej fazie zaproponowano ekspansję szczęki przy użyciu Hyraxa do rozerwania szwu podniebiennego lub płytkę Schwarza ze śrubą trójkierunkową oraz codzienne wykonywanie ćwiczeń Rogersa i ćwiczenia wysuwania żuchwy. Kolejny etap zakładał pracę nad zmniejszeniem napięcia mięśniowego mięśnia okrężnego ust i mięśni policzkowych z jednoczesnym rozklinowaniem zgryzu w odcinku siekaczy i dyskluzją zgryzu w odcinku zębów przedtrzonowych i trzonowych. Do tego celu wybrano urządzenie odciążające MFS z systemu MFS (Multi Functional System) – systemu wielofunkcyjnego do leczenia zaburzonych funkcji motorycznych jamy ustnej, takich jak: oddychanie, połykanie, zmniejszone lub wzmożone napięcie mięśniowe. Do leczenia użyto urządzenia (nazywanego również urządzeniem odciążającym) składającego się z relaksatora mięśniowego MFS połączonego z płytką nagryzową MFS (fot. 1) [20].
Osłony przedsionkowe, stanowiące element strukturalny relaksatora mięśniowego MFS, mogą stymulować rozwój poprzeczny w sposób zbliżony do regulatorów Frankla [21, 22], izolując mięśnie policzkowe i mięsień okrężny od zębów oraz zmniejszając siłę, jakie mięśnie wywierają na powierzchnie policzkowe zębów. Siły te wynoszą w prawidłowych warunkach i normalnym zwarciu 2,7 g nacisku na górny łuk zębowy oraz 2 g na dolny łuk zębowy [23]. Mogą jednak wynosić aż 21 g w odcinku zębów trzonowych i 80 g w okolicy kłów u pacjentów, którzy ssą kciuk [23, 24]. Dzięki osłonom przedsionkowym urządzenie MFS chroni zęby przed tymi siłami wywieranymi bezpośrednio na korony zębów [23, 25]. Jednocześnie jednak w miejscach przyczepów mięśni policzkowych i mięśnia okrężnego ust dochodzi do przenoszenia sił pociągających na kość wyrostków zębodołowych oraz na podstawy kostne [25]. W połączeniu z płytką nagryzową działa jak ortodontyczny aparat korygujący zgryz głęboki, tak jak aparaty podnoszące zgryz w obrębie zębów przednich.
W momencie pojawienia się u pacjenta skoku wzrostowego zaplanowano ostatnią fazę leczenia, polegającą na wysunięciu żuchwy przy użyciu aparatu Forsus w połączeniu z terapią aparatem stałym. Cały proces leczenia zakładał terapię bezekstrakcyjną.
Proces leczenia
Od początku leczenia wszystkie czynniki psychologiczne i interpersonalne zapowiadały jego pozytywne efekty. Zgodnie z planem leczenia po roku terapii z użyciem płytki Schwarza ze śrubą trójkierunkową Bertoniego typu A z drogą przesuwu w każdym segmencie – 4 mm i biernym łukiem wargowym – zalecono rozkręcanie śruby w każdym segmencie jeden obrót na tydzień. Jako kontynuację leczenia polecono użytkowanie urządzenia odciążającego MFS 15 godzin na dobę i wizyty kontrolne co 4-6 miesięcy.
W celu poprawy pracy mięśni wysuwających żuchwę zlecono pacjentowi wykonywanie w każdej wolnej chwili ćwiczeń Rogersa oraz wysuwania żuchwy do kontaktu zębów, ząb na ząb. Dodatkowo zabroniono przygryzania warg oraz wciągania dolnej wargi jako czynności szczególnie zwiększającej napięcie mięśniowe w obrębie mięśnia okrężnego ust, hamującej doprzedni rozwój wyrostka zębodołowego i działającej spłaszczająco na wyrostek zębodołowy. W celu usprawnienia pracy języka po zabiegu usunięcia wędzidełka języka zalecono wykonywanie masażu logopedycznego. Proces leczenia połączonego z systematyczną kontrolą ortodontyczną zakończył się po 3 latach i 10 miesiącach.
Sprawdź wszystkie produkty stomatologiczne dostępne w naszym sklepie internetowym
Efekty leczenia i jego ocena
Po roku terapii w łuku zębowym górnym uzyskano odpowiednią ilość miejsca dla kłów, w płaszczyźnie oczodołowej relacje zgryzowe nadal wykazywały cechy II klasy Angle’a, w wymiarze pionowym zgryz nadal wykazywał cechy zgryzu głębokiego.
